X
تبلیغات
مهرنگار یزد - بشارت نو

مهرنگار یزد

بشارت نو

 

dome.jpg (30538 bytes)

سلام بر دارلعباده

 

سلام بر مردمانش پاک وساده است

                   لب خندانش چون گل گشاده است

عروس    نازنین    قلب      ایران

                   دیار   عاشقان   دارلعباده   است

یزد با تاریخی ریشه دار وقدمتی چندین هزار ساله اسطوره ایست که به واقعیت پیوسته ودر جای جای این استان نمودی عینی یافته است. تاثیر آیین آسمانی اسلام بر باورها وایمان مردم این دیار،خود اسطوره ای دیگر را رقم زده که برای همیشه استوار مانده و لقب" دالعباده " را برای یزد تداعی جاودانه بخشیده است. دارلعباده لقبی است که اول بار ملکشاه سلجوقی زمانی که حکومت یزد را به"علاء الدوله کالنجار" واگذار میکرد، به یزد داد. "یزد" خود نای باستانی است القا کننده ی مفاهیمی چون ستایش، نیایش، پرستش، ایزد و... است.

 

در افسانه های تاریخی بنای اولیه نقاطی از یزد،مثلا میبد را به" سلیمان نبی" وابرکوه رابه" ابراهیم پیامبر" نسبت داده اند که خود نشانگر دیرینگی تاریخ وفرهنگ  این سرزمین کن است. نگاره های روی تخت سنگ کوه "ارنان" که قدمت آن به عصر حجر باز میگردد- از یادگارهای یزد کهن است.

 

در استان یزد 6700 اثر تاریخی شناسایی شده است وحدود 1017 اثر از میان آنها به ثبت رسیده است. این آثار را میتوان به بناهای تاریخی، فرهنگی، اماکن مذهبی وجاذبه اهی گردشگری تقسی نمود.

 

 

مسجد جامع کبیر

این مسجد یکی از با ارزشترین میراث تاریخی هنری، گنجینه ی معماری اسلامی است. بانی ساختمان اصلی مسجد را" علاء الدوله گرشاسب آل بویه" (قرن ششم هجری) میدانند ولی مسجد کنونی مربوط به"آل مظفر" و"تیموریان" (قرن هشتم وهنم هجری) است. بنای حاضر ساخته ی "سید رکن الدین محمد" است. در سال هشتصد وسی وشش همسر امیرچقماق" بی بی فاطمه خاتون" با خاکی که به دستور از او از کربلا آورده شده بود، دو ستون در چپ وراست گنبد، وساخته های دیگری به آن افزود. ارتفاع مناره های آن در حدود 24 متر می باشد.

 

 

مسجد امیر چقماق

مسجد امیر چقماق دارای شیوه ی معماری خاص قرن هفتم وهشتم هجری است. بنای مسجد وداشتن سه در رفیع  و با شکوه وهمچنین پیش خان یا جلو خان جالب آن شهرت بسزایی دارد. در سردر قسمت شرقی آن کتیبه ایست که تاریخ بنای مسجد بر روی  آن نوشته شده است که بنای مسجد به سعی بی بی خاتون، زوجه ی امیر چقماق فرمانروای یزد در سال هشتصد  و چهل و یک هجری قمری تمام یافته است. در قسمت کریاس مسجد که در آن به میدان باز میشود، سنگی نصب شده است که بر آن متن وقف نامه به خط نسخ حک شده است.

مسجد امیر چقماق متعلق به مجموعه ای است که شامل تکیه، بازار، آب انبار، خانقاه، مدرسه، کاروانسرا، چاه خانه و نخل بوده است. نخل عظیم موجود در میدان لااقل از سال(1229ه.ق)وجود داشته است زیرا این تاریخ، به عنوان تاریخ وقف بر روپوش ان دوخته شده است.

 

 

مسجد ریگ(سردیگ)

این مسجد به تلاش امیر معین الدین اشرف از بزرگان عصر سلجوقی  ساخته شده است. درگذشته منطقه ی احداث مسجد، ریگ زار بوده است و مسجد بر روی ریگ واقع شده است.نزدیک به صدسال است که در این مسجد نماز جماعت ظهر و عصر در دو نوبت اقامه می شود. نماز جماعت نوبت دوم بعد از اذانی که به (اذان آقا)معروف شده اقامه میشود.این اذان به خاطر بنیانگذار نماز جماعت دوم(آقا سید عبدالحی)(م سال 1307ه.ش)به این نام معروف شده است. 

مسجد ملا اسماعیل

این مسجد بزرگ در جنوب میدان خان قرار دارد واثر همت والای آخوند ملا اسماعیل عقدائی در سال 1222میباشد. این مسجد مشتمل است به ایوان وسیع با دهنه 25.75 متر وشبستان با 32 ستون وگنبدهای بسی عالی، تقش ونمای آجری ودرگاهها وتلفیق شده به کاشی وسنگ مکتوب در طرف چپ بالای سر در بزرگ ورودی با مطالبی با خط نستعلیق وسنگ لوحه های مختلف.

 

مسجد شاه طهماسب

این مسجد در میدان بعثت واقع بوده است. بانی بنای قدیمی آن بیگم دختر شاه طهماسب صفوی است که به همسری نورالدین میرمیران از خاندان شاه نعمت ا.. در آمد، از بنای قدیمی آن چیزی باقی نمانده مگر دو سنگ مرمر یکی در محراب و دیگری بر ستون میدان.

 

مسجد فرط

مسجد کوچکی واقع در محله دارالشفاء که گفته شده بعد از خروج ابو مسلم در خراسان وتسلط او بر یزد، آنرا ساخت وامام رضا(ع) هنگام سفر از مدینه به خرسان در این مسجد عبادت نموده است بر اساسز سنگ محراب آن زمان احداث آنه را 800 تا 900 سال قبل تخمین میزنند.

 

مسجد چهل محراب

این بنا در قرن 7 هجری توسط خواجه شمس الدین محمد بنا شده است علت شهرت آن به چهل محراب  آن است که در آن چهل محراب کاشی تعبیه شده بود. در حال حاضر فقط شش قطعه از کاشی باقی مانده است.

بقعه دوازده امام

این بقعه مشتمل بر دوازده گنبد منفرد در سال 429 هجری به دستور ابو سعید و ابو یعقوب از امرای علاء دوله فرامز ساخته شد. در این بقعه کتیبه ای به خط کوفی بالای سر در گاه نمای که در حاشیه ای از نقوش گل و بوته قرار دارد وسنگ قبر فخرالدین اسفنجردی از مشایخ بزرگ قرن 8 به انازه ی 92× 60 که در محراب نصب شده است توجه بینندگان را به خود جلب می کند.

بقعه ی شیخ احمد فهادان

این بقعه مدفون شیخ احمد وبرادرش از اهالی اسفنجرد است. این دو از عارفان زمان خویش بودند که به یزد آمدند ودر محله ی فهادان سکنی گزیدند. از بنای اصلی آن تنها گنبدی با بادگیرهای کاشی کاری مربع شکل ومحراب کاشی کاری شده معرق باقی مانده است.

 

 

 

 

امامزاده جعفر

 امامزاده جعفر از نوادگان امام صادق(ع)و مهمترین زیارتگاه مورداحترام مردم یزد، در محله ی فدیمی مصلی عتیق واقع شده است. وی در سال 423ه.ق.درگذشت ودر محل فعلی دفن شد.قدیمی ترین قسمت این زیارتگاه که امروزه توسعه یافته است، حرم مطهر وگنبد ان است.کاشیکار گنبد مزار-با کاشیهای منقوش سفید ولاجوردی-متعلق به سالهای اخیر است.این بنا دارای چهار صحن است و فقط صحن ورودی آن قدیمی است و صحنهای شمالی، جنوبی و شرقی آن کاملا باز سازی شده است.همچنین بر مزار ایوان صحن شرقی،دو گلدسته بلند الحاق شده است.نقشه این بنا، مربع شکل است و در وسط آن ضریح به چشم می خورد در چهار طرف حرم، شبستان هایی قرار دارد که محل دفن اموات است.

 

                                                       

                                             بقعه سید رکن الدین

(سید رکن الدین محمد قاضی) عارف و دانشمند قرن هشتم هجری قمری، منشا خدمات ارزنده ای چون بازسازی وتکامل مسجد جامع کبیر، ساخت مجموعه ای بی نظیر از یک رصد خانه کتابخانه ای با سه هزار جلد کتاب، دارالشفا و خانقاه در میدانی به نام وقت و ساعت از جمله خدمات اوست.وی در سال (732ه.ق) وفات یافت و در مدرسه ی خود به خاک سپرده شد.گچبریهای خطوط اسلیمی داخل ایوان بلند، مقرنسهای چهارگوشه ی بنا محراب بلند تزیینات آجر کاری و خطوط کوفی و نستعلیق بر دیوارها و حتی در قسمت سقف که با آب رنگ نقاشی شده است، چشم نوازی این بقعه را صد چندان کرده است.

 

 

                                          مدرسه ی ضیائیه(زندان اسکندر)

مهمترین مدارس یزد، مدرسه ی ضیائیه(زندان اسکندر)است که در قرن ششم هجری قمری به دست(ضیاالدین حسین)بنا گردیده است.این بنا دارای گنبد بلند و خشتی با تزئینات و آرایش گچبری و نقاشی با آبرنگ طلایی و لاجوردی است. معماری این گنبد نمونه ای از معماری دوران مغول است.

 

حمام خان

حمام خان به گرمخانه نور نیز شهرت دارد. سابقه احداث حمام به سال 1212 ه.ق بر می گردد و در تاریخ 1242 ه.ق مورد تجدید بنا و تزیینات قرار گرفت. تزیینات حمام خان بسیار ساده بوده است بطوریکه مهمترین تزیین آن نقاشی های بخش شاه نشین میباشد. مساحت حمام 1170 متر مربع و زیر بنای آن 900 متر مربع می باشد.

 

موزه ی آئینه وروشنایی

سبک عماری این ساختمان ترکیبی ازست لز معماری سنتی ومعماری اروپاییوشامل: اتاقهایی رو به استخر یا نشیمن بهاری، اتاق خواب، قسمت شاه نشین، حوضخانه وسرویس است. قدمت قدیمی ترین قسمت ساختمان با صالح سنتی ساخته شده حدود شست سال و از ساخته های دوران پهلوی است.

مساحت کل زمین 81740متر مربع وزیر بنای آن 837 متر مربع است.

 

 

دخمه

گورستانی باستانی است که با شراط اقلیمی کویر، سازگار است. دخمه در فرهنگ فارسی به معنای گور خانه  گبرا میباشد. دخمه در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه در بالای تبه ای نسبتا بلندی است  که یکی از قدیمی ترین بنام هانچکی ها تریا(زرتشتی هندی الاصل) ودیگری که جدید تر است بنام گلستان معروف است. در وسط این دو دخمه چاله ای وجود دارد که زرتشتیان مردگان خود را در آ ن میگذاشتند.

دخمه طراحی مدوری دارد که در آن، جایگاه زن ومرد وکودک، مجزا است.

فلسفه ی ایجاد دخمه، احترام به پاکیزگی چهار عنصر آب وباد وآتش است. این اثر مربوط به دوران قاجاریه میباشد. دخمه ی گلستان دارای قطر 25 متر وارتفاع دیوار از سطح تپه 6 متر است ودخمه ی هانچکی دارای قطر 15 متر است. ساختمان پایین دخمه" خیله" نام دارد که هر کدام از آنها مختص به مردم ناحیه ی خاصی میباشد تا در آن به انجام مراسم دینی خویش بپردازند. دخمه دارای خیله های متعددی بوده وآثار آن نیز هنوز پا بر جا مانده است ولی در حال حاضر زرتشتیان مردگان خود را در گورستان خود که در همان  نزدیکی دخمه قار دارد دفن ینمایند.

لازم به ذکر است آرامگاه زرتشتیان به ثبت رسیده وتوسط انجمن زردشتیان یزد به امورات آن رسیدگی میشود. انجمن زرتشتان یزد ساختمان به خصوصی ندارد ودر جوار آتشکده ی یزد قرار گرفته ودر حال حاضر آقای سهراب فیروز فرد رئیس انجمن میباشد.

 

آتشکده ی زرتشتیان

آتشکده در خیابان آیت ا... کاشانی واقع است و شامل ساختمان مشجری است که در قرن اخیر ساخته شده است. در این محل آتش مقدس نگهداری و از آن مراقبت می شود. شایان ذکر است که قدمت آتش آتشکده به هزارو پانصدو بیست وهشت سال میرسد. آتشکده در آبان ماه 1313 شمسی به همت زرتشتیان یزد و کمک مالی انجمن پارسیان هند ساخته شد و ساختمان قدیمی آتشکده در 200 متری محل جدید قرار داشته که به علت قدیمی بودن وتخریب قسمتهایی از آن به محل جدید منتقل شده است. از آنجا که قبله در آیین زرتشت نور وروشنایی است، تا روح وجان را به سوی خدا وپاکی ها رهنمون باشد، شراره هایی از آتش، در آتشدان نگه داری میشود.  بنا به اظهارات مسئول آتشکده این آتش از فرنبغ پارس به این محل آورده شده ودر شبانه روز 5 مرتبه چوب به آتش افزوه میشود که بیشتر از چوب زرد آلو، بادام و... استفاده میگردد. آتش در محفظه ی بلند تر از سطح زمین در اتاقی نسبتا وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته واتاقهایی برای مراسم نیایش پیرامون آن طراحی شده است. آتش درون ظرفی بنام" مجمر" که از جنس برنز است قرار  دارد وشخصی بنام " هیربد"  مسئول روشن نگه داشتن آتش میباشد.

در حال حاضر مسئول آتشکده یزد شخصی بنام " هرمز دیار فرخانی" است.

 

                                                               خانه ها 

در مکتب معماری یزد (حرمت) و(حجاب) یک اصل تلقی می شود. قلمروی خصوصی خانه ها از تجاوز سمعی و بصری به دور است. اتاق مهمان خانه در معماری مسکونی یزد، سمبل احترام و بزرگداشت مهمان بوده است که نسبت به تمکن مالی و به اقتضای شغل صاحبخانه فضای ویژه و مستقلی برای مهمان در نظر می گرفتند.

 

 

 

خانه ی ملک التجار

خانه ی ملک التجار این خانه ی نمو نه در حدود یکصدو بیست سال قبل در یکی از با زارهای مهم شهر ساخته شده و متعلق به ملک التجار است. مدخل خانه به اسلوب روزگار خود دارای کوچه ای دراز و باریک و با دیوارهای بسیار بلند است.تزیینات داخلی اتاقهای آن دست کمی از خانه های قدیمی دیگر ندارد.نقاشی اتاقهای این خانه کار یک نقاش شیرازی است که از حیث اسلوب کاملا با نقاشی های عمارت نارنجستان شیراز همسان است. این خانه در حال حاضر تبدیل به مهمانسرای سنتی شده است.

 

خانه ی لاری ها

از جمله خانه های قدیمی یزد خانه ی لاری ها است. در خانه های اعیان معمولا برای تفنن فضاهایی ایجاد می کردند که تزیینات این فضا به وسیله ی آیینه کاری یا گچ بری انجام می گرفته است. اطاق آیینه ی خانه ی لاری ها قدمتی پنجاه ساله دارد. این خانه در سال 1286 هجری قمری ساخته شده ومساحت آن حدود 1700 متر و زیر بنایی معادل 1200 متر مربع دارا ست.

 مالک آن(حاج محمد ابراهیم لاری) بوده است. درها،پنجره ها،ارسی ها و اتاق های آیینه کاری و نقاشی شده آن،یکی از نمونه های زیبا و عالی خانه های اعیانی قرن سیزدهم است.  از دیگر خانه های نفیس یزدی،خانه های شیخ هراتی،علی اکبر قناد،پوست فروشها،کلاه دوزها، بی بی فاطمه ی تاجر و ... هستند.

 

باغ ها

باغ ها از اماکن دیدنی استان یزد است که منظور از آن باغ های کشاورزی نیست، بلکه یک طراحی معماری و محوطه سازی و ردیف کاری درختان مفاهیمی ویژه را ادر خود دارند وبیشتر به عنوان فضای سبز وتفریحگاه استفاده میشده است. به غیر از باغ دولت آباد میتوان از باغهای پهلوان پور( در مهریز)، خان، مشیرالممالک،کلاه فرنگی،مرشد، دکتر اولیا، محمودیه، سر آسیاب، گلکار، اکرمی وعلی نقی خان و صدری(درتفت) وباغ گلشن(در طبس) را نام برد.

 

   باغ دولت آباد

این باغ توسط(محمد تقی خان بافقی)(خان بزرگ)سر سلسله ی خاندان(خوانین)یزد احداث گردیده است. باغ دولت آباد از چند دست عمارت، قنات،حوض ها،جداول و آب متعدد در فضای باغ تشکیل شده است. بادگیر باغ دولت آباد به شکل منشوری ساخته شده و با 8/33متر بلندی ازسطح زمین شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ معماران یزدی است.بنای مذکور بلندترین بادگیری است که تا به حال شناخته شده و قبلا بلندتر از وضع کنونی بوده که قسمتی از آن خراب شده است.

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه 1386/01/06ساعت 6:55 بعد از ظهر  توسط مهرنگار  |